.

.

het geduld te wachten tot

de modder zakt, het water helder wordt

in stilte verwijlen tot

de juiste handeling vanuit zichzelf ontstaat

.

Lao Tse, Tao-te tjing

Het is alweer een aantal jaren geleden dat iemand me belde en zei dat hij pijn had. En bij pijn dacht ik toen nog onmiddellijk en uitsluitend aan een fysieke klacht. ‘Waaraan, wat heb je?’ - vroeg ik dus. Ik kende hem als iemand die altijd op zoek was naar een grens. En ik zag in mijn verbeelding onmiddellijk een auto-ongeluk voor me. Maar hij zei: zielepijn. Daar schrok ik van.

Inmiddels ben ik vertrouwd geraakt met allerlei betekenissen van pijn. Met het verschil tussen pijn stillen (ik heb/wil geen pijn) en in pijn ondergaan (ik ben mijn pijn). En het hele brede spectrum daartussen: de wijde, wijze schaal-van-ruimte.

De schaal van ruimte is ongekend open. Ruimte-gevend. Een van de belangrijkste hulpmiddelen om mezelf te dragen in welke pijn ik ook maar ervaar, van welke aard dan ook, is  het principe van ernaar toe-ademen. Naar wat ik ook ervaar,

ernaar toe-ademen

ruimte maken

bedding creëren

waarin wat zich ook maar openbaart, mag drijven….

daar waar een ongekende zee van ruimte welt

Soms slaan de stoplichten beneden onderaan mijn flat een beurt over, soms twee beurten. Dan staan er van drie kanten een lange rij auto’s te wachten. Het is er ’s ochtends spitsuur: wie de kinderen gebracht heeft naar een van de twee kinderdagverblijven vlakbij, mengt zich tussen wie hier woont en elders werkt. Het is bijzonder om te zien hoe de mierenhoop de eigen weg baant. Soms door rood heen, soms niet. Er moet ook een drukke trambaan worden overgestoken. Het is een kwestie van opletten en de juiste afstand tot elkaar houden. To be mindful - betekent ‘alert zijn’, ‘opmerkzaam’, ‘oplettend’, ‘helder’. Onbewust beoefenen die chauffeurs iedere ochtend mindfulness. Pas later op de dag gaan ze toeteren als de stoplichten weer eens haperen. Dan is de collectieve aandacht verdwenen.

In het kader van het verhogen van de leefbaarheid in mijn wijk is deze zomer besloten om een bloemen- of plantenperkje aan te leggen bij mijn portiek. Er hebben wat planten ingestaan, maar die zijn inmiddels weg. Het is nu een wat zanderig geheel, meer iets voor nooddruftige dieren. Vanmorgen, toen ik de hond uitliet, lagen er evenwel twee bossen bloemen, netjes kruiselings over elkaar. Als bewust daar neergelegd. Een dunne bos (groen cellofaan) en zo’n type 8,50 -bos van een tankstation (rood cellofaan). En daaronder een deel uit de Telegraaf.

Dat doet wat met je. Mijn eerste reactie was: hier is vannacht iemand doodgegaan! Ik schrok. Deed een paar passen terug. De plek kreeg in mijn geest onmiddellijk een sacrale betekenis: ‘afblijven, hier zit een heel verhaal achter. Zijn er waxine-lichtjes? Nee. Hoe laat heb ik gisteravond de hond uitgelaten? Rond elf uur. Toen lagen ze er nog niet. Tenminste, toen heb ik ze niet gezien. Er moet in die tussentijd iets ergs zijn gebeurd. Ik dacht aan de scooter die hier wel eens stond. Op de krant stond een bericht dat ik kon terugbrengen tot zoiets als ‘de come-back van Benny Neyman’. Ik besluit om na de wandeling met de hond een foto te nemen. Als ik weer in de lift sta, met mijn fototoestel in de hand, komt een buurvrouw met twee andere honden aanlopen. We staan samen stil bij de plek. ‘Er was hier ergens gisteravond een feestje’, zegt ze.

Vandaag naar buiten gaan. Hond mee. Bal mee. De natuur in. Van moment tot moment aanwezig zijn bij ademen, lopen, gooien, kijken, toelachen… en iedere keer als de aandacht afdwaalt, naar iets wat geweest is of naar iets wat nog gaat komen, die vriendelijk en beslist weer terugbrengen naar het hier en nu: ademen, lopen, gooien, kijken en toelachen

De afgelopen jaren is het uitsluiten van onzekerheid een belangrijk deel van ons leven geworden. Er gaan miljarden om in de wereld van het anti-terrorisme, in het versterken van dijken, in rampenoefeningen al dan niet met buitenlandse hulp, in de handhaving van wet- en regelgeving & in de wereld van de verzekeringen. Zelfs in de systematiek van bonussen. Allemaal bedoeld voor ‘het geval dat…..’

We werken hard om een bepaalde mate van voorspelbaarheid in ons leven te garanderen : een vast inkomen bijvoorbeeld, of tenminste een basisinkomen, waar wij en degenen die financieel van ons afhankelijk zijn, van kunnen leven. Ook persoonlijk risicomanagement is een vanzelfsprekendheid geworden in onze cultuur. Je stelt toch tegenwoordig zelf het pakket samen waartegen je je verzekert!

Ik heb een aantal jaren geleden in stilte mogen mediteren over de als… dan ’s in mijn leven. Ik stond op een kruispunt in mijn loopbaan en vroeg me af : wat als ik dit doe, en wat als ik dat doe… Pas na dagen gedelibereer in mezelf, kon ik het denken in ‘als-dan…’ - een beetje loslaten -

IJzingwekkend stond het voor me

‘als-dan’ bestaat niet

hooguit als gedachtenconstruct

…. op dat moment letterlijk misselijk-makend….

nu een bevrijdende realiteit

Wie de aandachttraining of mindfulnesstraining doet, staat -naast een aantal andere, langduriger dagelijkse oefeningen- ook een week lang iedere dag stil bij een aangename gebeurtenis en bij wat die met je doet. Welke gedachten er door je hoofd gaan, welke gevoelens je kunt herkennen, en hoe het lichaam aangeeft dat het om een aangename gebeurtenis gaat. Na een week heb je dan een scala aan kleine en grotere signalen. Automatische reacties.

De week daarna sta je op dezelfde manier stil bij onaangename gebeurtenissen. Wat voel je aan lichamelijke sensaties opkomen, waar, en hoe lang blijven die aan, breiden ze zich uit of nemen ze af, waaraan merk je in het lichaam dat een gebeurtenis als onaangenaam wordt ervaren, welke gedachten kwamen boven en welk gevoel hoorde daarbij…. Dat kan van mens tot mens verschillen en is ook nog eens afhankelijk van de emotie : de een krijgt spanning in de knieën en de neiging om denkbeeldige steentjes weg te schoppen, de ander trillende oogleden, kramp in de maagstreek, of een snellere ademhaling, de neiging om te gaan bewegen (het verlangen om weg te lopen) of juist om heel stilletjes te worden, roerloos.. Een eindeloze variatie. Geen mens is hetzelfde. Vaak horen bepaalde lichamelijke sensaties bij bepaalde emoties. Dan valt er veel te ontdekken. Nieuwgierig onderzoekend:  hoe zit die driehoek van gewaarzijn eigenlijk bij mij in elkaar. Bijvoorbeeld bij een onaangename gebeurtenis vandaag.

Vandaag opnieuw proberen : bij een aangename gebeurtenis stilstaan - zo mogelijk tijdens het moment zelf- en dan nagaan : wat doet die met mij? Welke lichamelijke sensaties neem ik bij mezelf waar, welke gedachten kwamen er op en gingen weer weg, en welke gevoelens kan ik benoemen….

leuke uitdaging….!

Hoe komt informatie tot ons? Via de zintuigen. Zintuig oor - horen. Zintuig oog - zien. Zintuig huid - voelen. Zintuig neus - ruiken. Zintuig tong -proeven. In de oosterse traditie is er nog een zesde zintuig: dat van het bewustzijn - van je gewaarzijn van die eerdere vijf en van wat die met je doen.

Alle zintuigen staan met elkaar in verbinding. De aandacht richten op een van hen, is een bijzondere oefening in aandacht. Alleen maar ‘proeven’ of alleen maar ‘ruiken’ - alsof je een baby bent of van Mars komt, zonder te classificeren. Dat is zo lastig als er een schaal met dingetjes langskomt. Je hebt al gelabeld voor je er erg in hebt - jammie, frietjes! of jak, vette hap!

Dat labelen conditioneert ons. Lichaam en geest beschermen ons daarmee. Het is een overlevingsmechanisme. Maar zoals met alle overlevingsmechanismen : functioneel onder bepaalde omstandigheden, en onder andere niet, of niet meer. Soms merk je dat je ze kennelijk hebt, maar heb je er eigenlijk niets meer aan. Automatismen. Reactief gedrag. En dan komt er een moment dat je denkt : dit beschermt me niet langer, sterker nog, dit zit me juist in de weg….

Dan kun je de aandacht richten op de driehoek van gewaarzijn.

Bijvoorbeeld een A4-tje pakken en een driehoek tekenen. En op de drie punten van de driehoek schrijven: gedachten, gevoelens, lichamelijke sensaties. En dan een aangename gebeurtenis in gedachten nemen. Eentje van vandaag bijvoorbeeld. Opschrijven onder die drie hoeken wat die specifieke gebeurtenis met zich meebracht : aan gevoelens, aan lichamelijke sensaties en aan gedachten. Bij jou….. Alleen maar dat. En er even naar kijken. Stilstaan | aandacht.

En dan weer over tot de orde van de dag.

Ergens aan het begin van de Rijnlandweek legde iemand een aantal objecten op de grond: een potloop, een map, een filmcamera, een schrift, een hotelkopje… en meer. En vroeg : als jullie nou over een paar dagen thuis zouden moeten vertellen wat er hier op de grond te zien was, hoe organiseer je het dan zo, dat je ‘t dan nog weet….

Er waren mensen die een prachtig verhaal in het hoofd hadden gemaakt: een filmend roodkapje die met het potlood opschreef in een schriftje wat ze dronk… en er waren mensen die keken naar de functionaliteit : materiaalkeuze, vorm, communicatief of niet…, naar kleur of naar eigendom…

Zoveel mensen, zoveel ordeningen….

Dat is wel een raadsel. Vaak denken we : zoals ik het zie, zo kan het bijna niet anders of zo ziet een ander het ook….

Terwijl er net zoveel gezichtspunten als mensen zijn…..