Een week voordat twee vliegtuigen zich boorden in de Twin-Towers in New York, werd ik geïnstalleerd als burgemeester van een van de ‘rijkste’ dorpen in Nederland. Ach, rijk, het is maar hoe je het berekent. Het was de tijd van Leefbaarheid en Pim Fortuyn. Er werd gesproken over het minderhedenprobleem, de dreiging van de moslims. Een ambtenaar van Marokkaanse afkomst kwam bij me langs: zijn vrouw durfde al een tijd niet meer alleen over straat. Het was een periode van algehele onvrede. In de villawijk van mijn gemeente werd even luidruchtig gemord als in een willekeurige achterstandswijk in Rotterdam. Misschien wel meer, want er woonden bij ons nauwelijks allochtonen.

9/11 werd door vrijwel iedereen gezien als een breuklijn in de geschiedenis. De oude politiek, had afgedaan. De traditionele politieke partijen hadden gefaald. Het werd tijd voor nieuwe politiek. Voor mensen die gewoon ‘durfden te zeggen waar het op stond’. Die geen blad voor de mond namen, maar eerlijk waren en voor hun mening uitkwamen: zoals ik het zie, zo is het !
In mijn gemeente werd het bedrijfsleven tot voorbeeld gesteld. De lokale leefbaarheidspartij kwam in maart 2002 vanuit het niets op 5 van de 11 zetels in de gemeenteraad. Allemaal ontevreden mensen. Een jonge wethouder riep letterlijk: ‘de ene helft van de ambtenaren moet eruit, de andere helft moet aan het werk gezet, en dan gaan we tenminste eindelijk productie maken.’ Binnen een jaar gaven twee wat oudere wethouders er de brui aan: de realiteit was anders dan ze zich hadden voorgesteld. En kort daarna viel de coalitie door ruzie uiteen. Toen het niet lukte om een nieuwe coalitie te vormen, werd een politiek zwaargewicht aangetrokken als formateur. Ik paste zolang op de winkel, samen met die ene jonge wethouder. Tenminste, wanneer die niet in zijn tweede huis in Frankrijk verbleef. De formateur deed er uiteindelijk negen maanden over, de wethouder moest het veld ruimen en toen waren alle denkbare “njets” onderling uitgesproken. Er was niemand meer ongeschonden over. De scherven lagen overal en scherven in de politiek brengen geen geluk. Elke rekening wordt, al is het jaren later, ooit een keer vereffend.
Nu was ik gewoon om ieder jaar, op de avond van de eerste januari, een woord te kiezen dat me dat jaar zou gaan verrassen door in een onverwachte context op te duiken. En ik had in dat op-de-winkel-passen-jaar gekozen voor het woord: toewijding.  Als een spiegel voor mezelf. Letterlijk, ik plakte het woord op de spiegel in de badkamer. Ik vond dat ik als burgemeester dienstbaar moest zijn, dienend leiderschap moest tonen in een tijd waarin de politieke wind niet de mijne was. ‘Als dit is wat men in mijn gemeente wil, dan is dit ook de koers die ik ondersteun’. Ik koos voor een low-profile leiderschap. Met zoveel strijdende ego’s om mij heen en een coalitie die meer onder vuur lag door de eigen achterban dan door de oppositie, wilde ik mijzelf er niet ook nog eens tussen wringen…
Die opstelling paste misschien wel bij mij, maar niet bij de context waarin ik werkte. In dit geval, een gemeente in onderlinge machtsstrijd, in een tijd waarin het dualisme werd aangegrepen om de bestuurlijke verhoudingen messcherp te houden en het gekozen burgemeesterschap als mogelijkheid gold voor nieuw, daadkrachtig politiek leiderschap.
Pas later ben ik gaan beseffen dat mijn besluit van toen een universeel karakter draagt. Ik zie het in mijn huidige coachingspraktijk vaker bij mensen terug: dat ze in een context werken die botst met de eigen normen en waarden en voor de keuze staan: meebewegen of niet. Er is heel veel te zeggen voor meebewegen, tot het moment dat je voelt dat je zoveel gaat inleveren aan jezelf, dat je jezelf geweld aan doet.
Het commitment aan het ideaal van dienend leiderschap in een context die daar niet om vroeg, bleek mij in ieder geval uit te hollen. Want ‘vinden dat je dienstbaar moet zijn‘ is wat anders dan ook echt dienstbaar kunnen zijn. Wat je wilt dat je bent, is nog niet wat je kunt zijn. Zeker niet in een context die zich daar niet voor leent.