Een vierkante meter is niet veel, maar genoeg om te kunnen opmerken dat je er op heel verschillende manieren naar kunt kijken. Bijvoorbeeld, als een baby die nog niet weet te labelen en naar de eigen hand kijkt zonder te beseffen dat het de eigen hand is. Dan de hand langzaam beweegt en draait en gefascineerd blijft kijken. Volledig aanwezig bij wat er te zien is. Probeer het uit: de arm strekken en dan kijken naar de eigen hand -alsof je niet weet dat die van jou is…..  kijken zonder te ‘weten’ wat je ziet. Onbevangen, geen oordeel, alleen maar ‘waarnemen’. Dat is kijken met de ogen..

Je kunt ook kijken met je gedachten. Die bepalen dan wat je ziet. Bijvoorbeeld : ik ben geen baby! Of – in aansluiting op gisteren: waarom heb ik nou net deze vierkante meter uitgekozen, een andere plek was beter geweest! Wat doen die duiven eigenlijk daar op het perron? Saai eigenlijk, die hand, die vierkante meter…. Ah, wat een lekker zonnetje!….

Het kan van alles zijn wat er in de geest aan gedachten voorbijkomt. Gedachten die afhouden van: kijken. Een vierkante meter werkelijk zien is een krachtige oefening in aandacht : opmerken wanneer je, in plaats van aan het kijken, eigenlijk aan het denken bent -bijvoorbeeld over wat je ziet. Iedere keer dat je opmerkt dat je aan het afdwalen bent, aan het fantaseren of oordelen, tegen jezelf zeggen: ‘ah! interessant! kijk, daar is het weer : ‘denken!’

jezelf toelachen

en daarna vriendelijk en beslist de aandacht terugbrengen naar wat er te zien is. Hier en nu. En je laten verrassen. Iedere keer opnieuw : ‘n vierkante meter is van moment tot moment anders

Ergens stilstaan- binnen of buiten. Op het perron of bij de kassa…. Maakt niet uit waar. Rechtop, schouders laag en zachte knieën. Het oog laten vallen op een vierkante meter ergens op de vloer. Nieuwsgierig observeren wat er is. Alsof je van Mars komt. Misschien zie je vormen, kleuren, patronen, hoogteverschillen, schaduwen, lichtval, materialen….Of juist niet. Heel wat anders. Onbevangen niet beoordelend kijken.

Opmerken wat dit met je doet en dan weer verdergaan….

Zei hij dat echt, Geert Wilders? kopvoddentax? Ja.

In Trouw lees ik hoe de Kamer heeft gereageerd. Verontwaardigd. Maar Wilders komt ermee weg: de aandacht is weer naar hem uitgegaan. Na zes jaar Gucci in het Gooi woon ik nu in een omgeving van mensen met hoofddoekjes. Oudere vrouwen naast jonge meiden met een stevig Amsterdams accent. Volgens Wilders hebben die dus een kop, en zitten er vodden om hun hoofd, en moeten ze daarom extra gaan betalen. Respectlozer kan niet. Dieren hebben een kop, mensen hebben een hoofd.

30% van de stemmen halen -volgens de meest recente peilingen – en een mens niet meer als mens zien staan

maar als dier

.

de echte crisis is een morele

Het is 05.00 uur.  veel te vroeg, naar eigen oordeel. Waarom slaap ik nou niet door…. !

Ik stap uit bed en start de pc. En terwijl ik wacht op het zacht herkenbare gezoem en geroezemoes- gaat er van alles door me heen: ik rijd straks naar de Biesbosch, voor een dag in het lover, en het was gisteren prinsjesdag, ik heb met die en die gesproken…, ik moet nu echt dat-en-dat doen, en ik zie ook allerlei beelden…..

Ik besluit om naar het raam te gaan, er is nog tijd om de zonsopgang te zien.

..kijken..

en iedere keer als ik afdwaal – in dat verrukkelijke hoofd van me, bezig met van alles….met die-en-die en met dit-en-dat……daar en toen, straks en dan… vriendelijk maar beslist terugkeren naar de ervaring van dit moment. Hier en nu… Gewoon kijken naar wat er te zien is. Niet de zonsopgang. Daar is het nog te vroeg voor, maar naar de IJburglaan en het IJmeer, in het oranje licht van de lantaarns. Ah, waarom slaap ik zo vaak door….

.

.

.

observeren

.

.

.

.

.

….met volledige aandacht voor de beweging een mineola pakken, rondrollen in de handpalmen, ruiken, pellen, nog eens ruiken en dan de eerste hap nemen……

Een week voordat twee vliegtuigen zich boorden in de Twin-Towers in New York, werd ik geïnstalleerd als burgemeester van een van de ‘rijkste’ dorpen in Nederland. Ach, rijk, het is maar hoe je het berekent. Het was de tijd van Leefbaarheid en Pim Fortuyn. Er werd gesproken over het minderhedenprobleem, de dreiging van de moslims. Een ambtenaar van Marokkaanse afkomst kwam bij me langs: zijn vrouw durfde al een tijd niet meer alleen over straat. Het was een periode van algehele onvrede. In de villawijk van mijn gemeente werd even luidruchtig gemord als in een willekeurige achterstandswijk in Rotterdam. Misschien wel meer, want er woonden bij ons nauwelijks allochtonen.

9/11 werd door vrijwel iedereen gezien als een breuklijn in de geschiedenis. De oude politiek, had afgedaan. De traditionele politieke partijen hadden gefaald. Het werd tijd voor nieuwe politiek. Voor mensen die gewoon ‘durfden te zeggen waar het op stond’. Die geen blad voor de mond namen, maar eerlijk waren en voor hun mening uitkwamen: zoals ik het zie, zo is het !
In mijn gemeente werd het bedrijfsleven tot voorbeeld gesteld. De lokale leefbaarheidspartij kwam in maart 2002 vanuit het niets op 5 van de 11 zetels in de gemeenteraad. Allemaal ontevreden mensen. Een jonge wethouder riep letterlijk: ‘de ene helft van de ambtenaren moet eruit, de andere helft moet aan het werk gezet, en dan gaan we tenminste eindelijk productie maken.’ Binnen een jaar gaven twee wat oudere wethouders er de brui aan: de realiteit was anders dan ze zich hadden voorgesteld. En kort daarna viel de coalitie door ruzie uiteen. Toen het niet lukte om een nieuwe coalitie te vormen, werd een politiek zwaargewicht aangetrokken als formateur. Ik paste zolang op de winkel, samen met die ene jonge wethouder. Tenminste, wanneer die niet in zijn tweede huis in Frankrijk verbleef. De formateur deed er uiteindelijk negen maanden over, de wethouder moest het veld ruimen en toen waren alle denkbare “njets” onderling uitgesproken. Er was niemand meer ongeschonden over. De scherven lagen overal en scherven in de politiek brengen geen geluk. Elke rekening wordt, al is het jaren later, ooit een keer vereffend.
Nu was ik gewoon om ieder jaar, op de avond van de eerste januari, een woord te kiezen dat me dat jaar zou gaan verrassen door in een onverwachte context op te duiken. En ik had in dat op-de-winkel-passen-jaar gekozen voor het woord: toewijding.  Als een spiegel voor mezelf. Letterlijk, ik plakte het woord op de spiegel in de badkamer. Ik vond dat ik als burgemeester dienstbaar moest zijn, dienend leiderschap moest tonen in een tijd waarin de politieke wind niet de mijne was. ‘Als dit is wat men in mijn gemeente wil, dan is dit ook de koers die ik ondersteun’. Ik koos voor een low-profile leiderschap. Met zoveel strijdende ego’s om mij heen en een coalitie die meer onder vuur lag door de eigen achterban dan door de oppositie, wilde ik mijzelf er niet ook nog eens tussen wringen…
Die opstelling paste misschien wel bij mij, maar niet bij de context waarin ik werkte. In dit geval, een gemeente in onderlinge machtsstrijd, in een tijd waarin het dualisme werd aangegrepen om de bestuurlijke verhoudingen messcherp te houden en het gekozen burgemeesterschap als mogelijkheid gold voor nieuw, daadkrachtig politiek leiderschap.
Pas later ben ik gaan beseffen dat mijn besluit van toen een universeel karakter draagt. Ik zie het in mijn huidige coachingspraktijk vaker bij mensen terug: dat ze in een context werken die botst met de eigen normen en waarden en voor de keuze staan: meebewegen of niet. Er is heel veel te zeggen voor meebewegen, tot het moment dat je voelt dat je zoveel gaat inleveren aan jezelf, dat je jezelf geweld aan doet.
Het commitment aan het ideaal van dienend leiderschap in een context die daar niet om vroeg, bleek mij in ieder geval uit te hollen. Want ‘vinden dat je dienstbaar moet zijn‘ is wat anders dan ook echt dienstbaar kunnen zijn. Wat je wilt dat je bent, is nog niet wat je kunt zijn. Zeker niet in een context die zich daar niet voor leent.

Jarenlang heb ik als burgemeester niets gedeclareerd. Geen kilometervergoeding, geen lunches, geen parkeergelden… niks. Mijn secretaresse zei wel : Helma, houd het nou bij…., maar het was mij een veel te administratief gedoe. Zeg nou zelf, wie wil van ‘alles’ alles bewaren en bijhouden, een bonnetje voor twee broodjes haring, het aantal kilometers heen en terug naar Haarlem? Ik wist wel dat ik formeel het nodige kon declareren, maar het boeide mij niet. Ik betaalde het zelf wel.

Op een dag nodigde ik een collega van een buurgemeente uit. Het boterde niet zo tussen zijn en mijn gemeente, dus ik vroeg hem om, op een prachtige lokatie precies op de grens tussen mijn en zijn gemeente, de lunch te genieten. Op mijn kosten. Het eten was zonder meer verrukkelijk, en ik had -terecht of niet-  zomaar de indruk dat we elkaar daarna ook iets beter begrepen. Er was tenminste tijd om te spiegelen….

En ja, die kosten declareerde ik -

Herrie in de tent.

Ik mocht van hartelust ‘mijn kilometers’ declareren en ‘mijn parkeergelden’ maar…. formeel gezien… geen lunch voor 2 personen : want die viel, althans toen volgens de gemeente, onder een wettelijk vastgestelde onkostenvergoeding. Net als mijn relatiegeschenken. Het paste in ieder geval niet in het lokale vergoedingssysteem. Jazeker, ik had recht op heel veel meer vergoeding dan waar ik aanspraak op maakte- , maar deze declaratie kreeg ik niet vergoed. Regels zijn nu eenmaal regels.

Op enig moment, ergens in 2006, kwam er in mijn gemeente een formulier waarop bestuurders elkaars gemaakte kilometers moesten fiatteren. Per collegelid moesten twee andere collegeleden dan hun paraaf zetten. -check-check-dubble check…. Controle op controle. Ik moet eraan terugdenken nu ik hoor dat Harry Borghouts zich terugtrekt. Niet eens om zijn bonnetjes, maar die van iemand anders…. Hij fiatteerde, en kennelijk na enige aarzeling. Dat moet op het moment van fiattering fracties van seconden zijn geweest. Een goed bestuurder kijkt dan niet als accountant, maar let op de meerwaarde voor het totaal. Dan gaat het om de afweging : moet ik hier nou gaan zeveren of zijn er grotere belangen in het geding. Borghouts had bureaucratisch kunnen zijn, maar zag kennelijk een groter verband. Bij een terugtreden als dit, is er altijd verschil tussen aanleiding en oorzaak. Aanleiding is het feit dat er voor sommige uitgaven van gedeputeerde Hooijmaijers geen bonnetjes voorhanden waren, de oorzaak ligt dieper. In het plezier dat je als bestuurder niet meer hebt, wanneer bonnetjes belangrijk zijn geworden. Bonnetjes krijgen dan een eigen dynamiek. Waar zij zijn is geen plaats meer voor aandacht.

Gisteren uitte ik het voornemen om met ‘aandacht’ meer water te drinken. Omdat ik niet erg zorgzaam ben om het vochtgehalte in mijn lichaam op peil te houden. Ik ben niet zo’n drinker. Wel als het voor me staat, maar niet om zelf te gaan halen (koelkast, waterkoker, espresso-apparaat). Ik was de nacht ervoor al niet zo lekker, maar in de loop van de dag leek het wel of elk vocht in mijn lichaam er juist uit wou. In het begin hield ik zelfs een paar slokjes water niet binnen. Dat was wel het laatste dat ik in gedachten had! Ik heb mijn afspraken afgezegd en ben maar gewoon gaan liggen. Dat was kennelijk nodig.

Vannacht bleek het erg prettig om een groot glas water op het nachtkastje te hebben. Daar had ik nog niet eerder aan gedacht. Best handig, zo’n glas onder slaperig handbereik. Vandaag ga ik gewoon weer opnieuw beginnen….: alway’s have a beginner’s mind….