Honderden slachtoffers van seksueel misbruik van katholieke geestelijken hebben zich inmiddels gemeld bij letselschadeadvocaten. Het ligt voor de hand de katholieke kerk als instituut juridisch aansprakelijk te stellen omdat ‘in de wereld van de aansprakelijkheid altijd gezocht wordt naar de deep pockets’, aldus M. Barendrecht, hoogleraar aansprakelijkheidsrecht in Tilburg deze week in Trouw. Hij houdt niettemin een pleidooi voor neutrale bemiddelaars die met kerk en slachtoffers om tafel gaan, omdat slachtoffers over het algemeen minder uit zijn op getouwtrek tussen advocaten dan op erkenning van wat hen is overkomen. In dezelfde lijn ligt de oproep tot een soort Waarheidscommissie, zoals die er in Afrika was, ook in Trouw. L. Koffeman, hoogleraar kerkrecht en oecumene in Utrecht en M. de Witte, letselschadeadvocaat, roepen op tot een waarheids- en verzoeningscommissie onder leiding van een soort Desmond Tutu, ‘iemand die vertrouwen kan laten ervaren’.
Is ‘vertrouwen laten ervaren’ wel het doel waarnaar gestreefd zou moeten worden?
Voor mensen wier waardigheid door seksueel misbruik is geschonden, is financiële compensatie inderdaad vaak niet van wezenlijk belang. Dat is slechts een materiële genoegdoening voor de geleden immateriële schade. Wezenlijker is de erkenning van de schuld. Je merkt dat ook in de praktijk van huiselijk geweld. Er is over het algemeen een groot verlangen om van de dader te horen dat hij of zij zich schuldig voelt en niet onverschillig is: wat ik je heb aangedaan, spijt me nu heel erg. Ik heb je niet gezien als medemens maar als gebruiksvoorwerp. Ik zie nu welke fysieke en emotionele schade ik je heb berokkend. Ik kan dat niet meer goedmaken. Misschien wil je me ooit vergeven.
De kerk kan dat als collectief ook zeggen: wij hebben kennis genomen van alles wat er is gebeurd. Wij hebben dat laten gebeuren en u extra onrecht aangedaan door onze goede naam belangrijker te achten dan de gerechtigheid. Daar waar wij dienaar hadden moeten zijn, waren wij heersers. Wij schamen ons diep. Wij hebben uw vertrouwen in God en de mensheid geschonden. Misschien wil Hij het ons vergeven.
Vergeving aan de slachtoffers vragen kan altijd, maar de kerk mag er mijns inziens pas om vragen als alle feiten onder ogen zijn gezien en erkend. Elke pijn en elk verdriet. Want vergeving is een geschenk. Niet in geld uit te drukken. Kostbaarder dan elke schadeloosstelling. Onbetaalbaar. Het is een geschenk dat het slachtoffer ook aan zichzelf geeft: als teken van zelfheling. De geschonden waardigheid te boven.
Een onafhankelijke waarheidscommissie? Ja. Een verzoeningscommissie? Niet vanzelfsprekend. De onbetaalbare waarde van vergeving is niet afdwingbaar.
