‘Je had toen en daar helemaal geen aandacht voor me’, zei iemand laatst. En hij zal gelijk hebben, want ik kon me hem van toen en daar niet herinneren. ‘Niet zo fraai voor iemand die zo met ‘aandacht’ bezig is’, zei hij vervolgens en keek me aan. Ik was stil. In mijn hoofd kwam allerlei innerlijk commentaar voorbij. Moest ik me verdedigen, verontschuldigen, in de tegenaanval of gewoon incasseren… Mijn reactie duurde langer dan verwacht en er kwam een lachje op zijn gezicht. Hij had mij in verwarring gebracht.

Voor het ene begrip ‘aandacht’ in het Nederlands, kent het Engels er vier : focus, attention, awareness en mindfulness. Ik gebruik ‘aandacht’ consequent in die laatste betekenis, ook wel vertaald als oplettendheid, alertheid, helderheid, in het hier en nu zijn, in het moment zijn. Daarin oefen ik mij. In volledig aanwezig zijn. Dus als ik op een bijeenkomst ben en in gesprek, wil ik slechts in verbinding staan met mijzelf en die ander. Niet ook nog eens gelijktijdig met mijn aandacht bij anderen, of -nog verleidelijker- op metaniveau in het eigen hoofd. Soms lukt dat beter dan anders. Of ik inconsequent ben : met aandacht bezig en toch niet altijd en overal aandachtig? Ja, gelukkig wel. Mijn vertrekpunt is ‘aandacht’ in de betekenis van: daar te zijn waar ik op dat moment ben. Meer niet. De rest is intentie.

In het begin moest ik er zelf ook om lachen, een soort binnenpretje. Bij de yoga-oefeningen die bij de mindfulnesstraining horen, beëindig je een beweging met ‘navoelen’. Even stilstaan en aandacht geven aan wat de beweging heeft teweeg gebracht: de hartslag iets hoger, de adem iets sneller, de spieren iets meer gespannen, de huid aan het tintelen, -of juist niet. ‘Navoelen’ heeft dan vooral een fysieke betekenis. Inmiddels vraag ik deelnemers aan een workshop ook om na een bepaalde oefening even ‘na te voelen’. Er gaat dan vaak een zacht gegrinnik door de ruimte. En het geluid van ‘verzitten’. Dat verzitten markeert het begin van een nieuwe ervaring. Na verloop van tijd ebt het verlangen om even te gaan verzitten weg en duurt het ‘navoelen’ langer. Navoelen is niet moeilijk als er de aandacht is.

Navoelen is inmiddels voor mij een belangrijk woord geworden. Als ik iets heftigs heb meegemaakt, als ik terugkijk op een dag, als ik een mooie film heb gezien en weer terugrijd in de tram, als ik een heerlijke maaltijd heb gegeten of juist jachtig een snack naar binnen heb gewerkt, overkomt het me dat er iets in me zegt: ga maar even navoelen.. een uitnodiging om weer thuis te komen in de eigen ruimte van het hier en nu. Een andere omschrijving heb ik even niet.

De techniek van het navoelen is die van een verkorte bodyscan, gevolgd door het opmerken van wat er kennelijk in de aandacht wil zijn. Dat kunnen fysieke sensaties zijn, gedachten of gevoelens. En wat ook maar opkomt, je neemt het vriendelijk waar, vanuit een nieuwsgierige houding. Ik pas de techniek vaak toe, of beter: het komt steeds vaker in me op om ‘na te voelen’. Zo lees ik op dit moment een prachtig boek : Stil de Tijd van Joke J. Hermsen. En na afloop van elk hoofdstuk, voel ik even na: wat doen de woorden mij. Dan blader ik soms terug, herlees, memoreer, laat de woorden in me doorwentelen. Tot ze als vanzelf stilrollen. Navoelen leidt naar een nieuwe manier van lezen.

Zo kunnen kijken : niet direct labelen. Geen automatisme in het maken van onderscheid: prettig, onprettig of neutraal. Geen invuloefening ‘dat weet ik al’. Geen angst en geen verwachting. Geen label: belangrijk of onbelangrijk. Alles in je opnemen vanuit een waardige, koninklijke houding.

Ik twitter sinds enige tijd -twitter.com/HelmaTon- en kijk zo af en toe op 2.0 sites die ik boeiend vind en waar mensen muziek, foto’s en filmpjes op zetten die ze graag willen delen met anderen. Ik link er nu wat, voor wie niet goed weet wat tweets zijn (twitterberichtjes) of wat dat dan voor sites zijn : bijvoorbeeld over rijnlands organiseren, over onderwijs en slowpolitics. Iets meer dan een week geleden was er in Oosterbeek, ook via een digitaal netwerk, dat van deLimes, een middag waarvoor iedereen die dat wilde een filmpje kon toelichten. Dat was heel bijzonder. Met een aantal mensen kijken naar iets moois of iets aangrijpends. Ik kon het niet laten eergisteren een filmpje hier te laten zien dat ik via een tweet had opgepikt (met dank aan Harold Janssen). Mensen die beweren dat al dat internetcommuniceren mensen afhoudt van echt contact maken, vergissen zich. Ik krijg er veel voor terug : blogs die mensen schrijven over wat hen bezighoudt, berichten over nieuws dat belangrijk is voor iemand, of gewoon even een teken van leven. Zojuist kwam ik een filmpje tegen dat gisteren kennelijk op de onderwijssite Passenderwijs was gezet. Ook z’on onweerstaanbaar filmpje. Het roept veel in me op (met dank aan Teus van Zoest).

Passie zonder woorden…

Soms is er in je verdriet. Om wat mensen hebben gezegd of geschreven. Om een oordeel dat snel gegeven is en onomkeerbaar lijkt, om het eigen onvermogen te tonen wat mensen of wat dingen met je doen. Wat helpt is om er echt voor te gaan zitten, op het kussen.

Zonder er een oordeel over te geven en zonder met de inhoud of de aanleiding mee te gaan, kun je in jezelf stilletjes herhalen : er is verdriet in mij. Of teleurstelling, of pijn, of wat het ook maar is dat zich aan gevoelen aan je voordoet. Er is een kostbare schat in ieder van ons : ons aangeboren zelfhelend vermogen. Welk gevoel het ook is, je kunt het zonder er in mee te gaan, vriendelijk omarmen.

Een collega maakte me attent op deze film.

Een kado voor jezelf.

Uit onderzoek van het Trimbos Instituut blijkt Nederland niet depressiever, angstiger of verslaafder dan tien jaar geleden. Bijna honderd interviewers bezochten in totaal 6646 volwassenen om hun geestelijke gezondheid in kaart te brengen. Daaruit bleek dat van de Nederlanders tussen 18 en 65 jaar 43 % ooit een psychische stoornis heeft gehad. En 18 % kampte vorig jaar met een psychisch probleem. Hetzelfde percentage als 10 jaar geleden. We hebben het dan over 1,9 miljoen mensen. Het Trimbos instituut spreekt van ‘goed nieuws’, het aantal mensen met een psychische stoornis is nagenoeg gelijk gebleven, in tegenstelling tot wat de onderzoekers hadden verwacht. Wel blijkt depressiviteit nu meer voor te komen op het platteland dan in de stad. De vorige keer was dat net omgekeerd. En ook hebben mensen zonder baan, met een laag inkomen of een lage opleiding vaker last van een psychische stoornis. Het Trimbosinstituut zegt bij monde van de projectleider : ‘er was de afgelopen jaren al aandacht naar het voorkomen van psychische ziekten in lage sociaal-economische klassen. Dit nieuwe onderzoek bevestigt dat we daarmee op de goede weg zijn’. Trouw kopte vandaag : ‘De geestelijke gezondheid is stabiel’.

1,9 miljoen mensen niet stabiel heet stabiel.

Heel onwerkelijk.

Het mistte vandaag op IJburg. Een zware damp hing over het water. Gisteren maakte het de wegen onverwachts spiegelglad. Vandaag was de temperatuur wat hoger. De koplampen van de auto’s en de trams gaven een diffuus schijnsel. Op de een of andere manier kroop de kou ook binnen in mij. Mijn voeten voelden koud aan en ik ging van de weeromstuit ’s middags even onder de dekens liggen. Om warm te worden. Weer terug in de kamer merk ik op dat de verwarming het weer niet doet. Ik vergeet om erover te bellen. Zo is de dag voorbijgegaan. Koud en traag. Ik besluit om met aandacht een grote kom thee te zetten. Met kaneel.

Soms gaat er ineens van alles mis. Je hebt niet tijdig gereageerd op een telefoontje. Je dacht iets te hebben geregeld en dat was niet zo. Je begint weer van vooraf aan. Er zit haast achter. Binnen een dag moet er wel een oplossing zijn.

Dan is het juist de tijd om pas op de plaats te maken. Niet in het hoofd meegaan met met ‘herinneren’ of ‘plannen’, of met innerlijk commentaar, maar in het hier en nu aandacht schenken aan de onrust en hoe die zich uit. De geest als een puppt trainen om niet met de inhoud van een gedachte of een gevoelen mee te gaan, maar die gedachte slechts waar te nemen.

Dat lijkt tegenstrijdig, maar gedurende een kwartier de aandacht brengen in het hier en nu, weg uit het hoofd, schept de ruimte om vervolgens snel en effectief te handelen. Kwestie van ervaren.

Vandaag sinds lange tijd weer ouderwets Sudderlapjes. Gebraden met BlueBand. Dat is met margarine lekkerder dan wanneer ik -zoals gewoonlijk- braad in olijfolie gemengd met wat roomboter. En dan uren laten sudderen. Het duurt nog een tijd voor het klaar is, maar het huis geurt. Ik neem mij vaak voor om gewoon weer eens aardappels te koken, maar in mijn eentje komt het er niet van.

Morgen koop ik een zak aardappelen. Als het even kan afkokers.