Ik mediteer regelmatig bij mijn leermeester, Jotika Hermsen. Zij is een paar jaar geleden door de VN onderscheiden voor haar ‘stille’ inzet voor vrouwen in Boeddhistische landen, met name in Birma. Ze heeft veel internationale contacten. Zelden zet zij die openlijk in, maar nu heeft ze een oproep gedaan om hulp voor de getroffenen van de overstromingen in de Indiase deelstaat Ladakh. Vrienden van haar gaan volgende maand naar bikkhu (monnik) Sangasena, om hem bij te staan. Jotika Hermsen vraagt of we hen wat mee kunnen geven. Ik wil die oproep graag doorgeven, en dat doe ik dan maar letterlijk:

“Dierbare mediterenden,

Vandaag ontving ik het vierde bericht over een ramp in Ladakh. Zondagavond kwam het eerste. Bhikkhu Sangasena vertelt hoe in een paar minuten de vredige vallei van Ladakh verandert in een horror scenario. Onweer, bliksem, hevige regen en windstoten veroorzaken overstroming, schuivende modder, instortende huizen en gebouwen, stervende mensen en dieren. De hele infrastruktuur ligt in puin.Tot nu toe zijn er 250 doden en meer dan 600 vermisten. Het leger is ingeschakeld. In het Mahabodhi centrum  zijn  het ziekenhuis, het bejaardenhuis en het kantoor  getroffen. Wonder boven wonder is hier echter niemand gestorven.
Terwijl ik het bericht lees zie ik de vallei voor me. Ik zie de mooie kaart van de blinde kinderen waarmee ze ons bedanken voor de 500.- euro die we op de nieuwjaarsreceptie voor hen inzamelden. Ik denk aan bhikkhu Sangasena.
Helga en Gerhard uit Duitsland hebben met hem gesproken via de mobiel. Hij klonk in shock.

We kennen Bhikkhu Sangasena goed. Hij is verschillende keren in de Buddhavihara geweest, heeft er een avond en weekenden geleid, evenals in Rotterdam. Het waren inspirerende en gezellige bijeenkomsten. Hij voelde zich  thuis in de vihara en sliep met zijn broer bij de Boeddha. Geen inspanning was hem teveel. Hij trok de wereld rond om steun voor zijn mensen: scholing voor arme kinderen uit verafgelegen dorpen, onderdak en verzorging  voor de ouderen, en zorg voor alle catagorien er tussen in. We hebben hem ondersteund met vriendschap en geld. Dr.Susjehla Nair ging naar hem toe om als anesthesist te werken in het ziekenhuis. Ans Feijen uit Rotterdam en Fred Pelon uit Amsterdam werkten er als vrijwilliger. Nel Willekens hielp het nonnenklooster bouwen.
Ik ervaar hem als een dhammavriend daar hoog boven ‘op het dak van de wereld’. Wat moet dit een schok zijn. Ik heb hem geschreven dat we met metta en karuna gedachten bij hem zijn maar voel tegelijkertijd de behoefte om meer te doen.

Daar wil ik jullie graag bij betrekken hoewel ik snap dat ik je er misschien mee overval.
Laten we een bedrag meegeven aan Helga en Gerhard die 11 september naar hem toe gaan.

Vandaag, 10 augustus, is er al een prachtig begin gemaakt.
Stichting Sangha Metta geeft 2.000,= euro, een goede bekende geeft 500,= euro, van een vriendin komt 300,= euro, dat is in één dag 2.800,= euro!

Wil je meedoen? Kun je meedoen? Elke gift wordt gewaardeerd. Als je het voor 1 september overmaakt dan gaat het direct mee.
Bankrekeningnummer 8330501 van Stichting Sangha Metta, Amsterdam o.v.v. ‘overstroming Ladakh’.

Als dank een lering van een oude rabbi.
Einde van de nacht

Een oude rabbi vraagt aan zijn leerlingen:”Hoe kun je het moment bepalen waarop de nacht ten einde is en de dag begint?”

“Is het ‘t moment dat je uit de verte een hond van een schaap kunt onderscheiden?”, vraagt één van zijn leerlingen.

“Neen”, zegt de Rabbi.

“Is het ‘t moment dat je uit de verte een dadelboom van een vijgenboom kunt onderscheiden?”, vraagt een ander.

“Neen , zegt de Rabbi.

“Maar wat ïs het dan?”, vragen de leerlingen.

“Het is als je in het gezicht van een mens kunt kijken en daarin je zuster of je broeder ziet. Tot dat moment is de nacht nog bij ons.”

Dank voor je aandacht. En op voorhand dank voor je ondersteuning. Laten we er iets moois van maken. Dan is de  nacht voorbij!

Verbonden in het netwerk van metta (=welwillende goedheid) en karuna (=mededogen),

Jotika Hermsen”

Ergens in juni, tussen alle activiteiten in, van workshops en trainingen, ben ik ‘mijn’ kleine, handzame klankschaal kwijtgeraakt. Ik ben alle gangen nagegaan langs de diverse conferentie-oorden, en ik heb het hele huis omver gekeerd. Maar de klankschaal was weg. Nu gaat het verhaal: een goede klankschaal kiest zelf de eigen omgeving. Niet jij kiest ergens een klankschaal uit, maar de schaal kiest jou… Dus, dacht ik: mogelijk is dit verlies van mij wel een heel geschikt kado voor iemand anders…

Tijdens de afgelopen Rijnlandweek maakte ik, ter vervanging, gebruik van een veel grotere schaal die mij tegenkwam in een boeddhistisch centrum. Eentje die past bij mij, maar dan voor persoonlijk gebruik. Het voelde in de groep ongemakkelijk. Op de dag dat de week afgelopen was, kon ik daarom niet anders dan rechtstreeks naar een winkel gaan waar ik een paar weken eerder was geweest en had ontdekt dat er mooie klankschalen lagen: de Kraanvogel in Culemborg. Een in het bijzonder herinnerde ik me nog, de meeste linkse op de plank… Als die er nog was….

Het was inmiddels kwart voor zes en ik liep er wat gehaast naar binnen. Eenmaal gewend aan de ruimte, merkte ik dat ik mijn zonnebril nog op had. Ik verontschuldigde mij: ik had mijn gewone bril in de auto laten liggen. En zonder bril op sterkte zie ik helemaal niets. Dus met een zonnebril op, probeerde ik de klankschalen uit. Ah, wat klonken die mooi! Echt prachtig! Diep….

Toch paste geen van hen bij het gebruik voor kleine en grote groepen. Dat voel je. Een klank die naar binnen gaat, stijgt niet altijd uit, en al helemaal niet boven een groep van 10 of 60 mensen….

Samen met Geertje Kuipers van de Kraanvogel luisterde ik naar de klanken van de diverse schalen. Ze bood me aan om er een voor mij te zoeken. Geschikt zowel voor mij als voor groepen. Kort daarna, toen ik nog op vakantie was, belde ze op: ze had er een gevonden.

Ik ben er nog onthutst van

de schaal vraagt om een minimale aanslag

en klinkt dan zo lang na…..

veel langer dan waartoe ik neig dat genoeg moet zijn…

maar maatstaf is niet waartoe ik neig, maar wat hoorbaar is :

de kleinst mogelijke interventie heeft een veel langere adem dan ik

Al enige tijd verzamelen Nederlandse gecertificeerde mindfulness-trainers evidence-based onderzoek van over de hele wereld. Met als doel om aan de Nederlandse zorgverzekeraars op een presenteerblaadje aan te leveren dat de 8-weekse mindfulnesstraining echt helpt. Er liggen inmiddels heel wat onderzoeken op tafel, met control-groepen, 0-metingen, deelnemers die door een scan heen gaan, ervoor en erna. Dat alles om maar aan te tonen dat er aantoonbaar bewijs is. Harde feiten. Ook in het Academisch Ziekenhuis in Nijmegen is op dit moment een grootscheeps onderzoek gaande. Het Han Fortmann-centrum aldaar meet de effectiviteit van de training bij een grote groep deelnemers, inclusief controlegroepen.

In Nederland is het namelijk heel moeilijk, zo niet onmogelijk, om als relatief nieuwe methode vergoed te worden. Want Meetbaarheid is het enige criterium. Wie schetst daarom mijn verbazing toen ik hoorde dat in Amerika, nota bene het land waar Meetbaarheid koning is, de achtweekse Mindfulness-training al jaren een geaccepteerde, en vergoede behandeling is. Goedkoop, kortstondig en effectief. Moet je dan hier in ons kikkerlandje opnieuw het wiel uitvinden, nieuw evidence-based onderzoek verrichten? Ja, kennelijk wel. Wat dat betreft lijken de zorginstellingen in Nederland roomser dan de Paus…

Een tweede ontdekking: Ook in het land dat ik ken als “het Walhalla van het meten=weten” , in Amerika, valt men als het om vakmanschap gaat, terug op de basis: Vertrouwen. Kabat-Zinn, de grondlegger van de methode, certificeert niet. Huh? Nee. Hij ‘beveelt aan‘. En hij beveelt in Nederland het Instituut voor Mindfulness van Johan Tinge aan. Zijn er nog andere opleidingen, instellingen? Ja, tuurlijk! Maar zowel hij als Tinge zetten zich in die onderlinge samenwerking blijvend in de waagschaal. Niet op basis van bureaucratie, maar op grond van vertrouwen. Net als alle formele meetbare testresultaten, kwetsbaar…

Sommige gesprekken blijven je het leven lang bij. In 1981 had ik een indringend gesprek met Carel Blotkamp, eertijds hoofddocent Moderne Kunst aan de Universiteit Utrecht, later hoogleraar aan de VU. Blotkamp was voor mij een leermeester: hij leek zijn rake observaties achteloos vanzelfsprekend neer te schrijven. Een voorbeeld: in de monografie die hij dat jaar publiceerde over Ad Dekkers, beeldend kunstenaar, staat de zin ‘Met een feilloos gevoel voor vorm en maat liet Dekkers zien dat een minimale ingreep in een vorm voldoende kon zijn om een boeiend beeld op te leveren.’ Ik kan hetzelfde met gemak zoveel moeilijker zeggen: de kunst van de kleinst mogelijke interventie, bijv. Nodeloos ingewikkeld….

Blotkamp en ik kwamen te spreken over het boek en hij vertelde lang geaarzeld te hebben over de vraag of hij erin zou vermelden dat Dekkers zelfmoord had gepleegd. Hij had besloten om dat niet te doen. Hij had wel uitgebreid geschreven over de aantrekkingskracht die de vrijmetselarij op Dekkers uitoefende in de tijd dat die in Gorcum verbleef. ‘Maar’, zei Blotkamp ‘dat is relevant voor het verstaan van het werk van Dekkers, en de zelfmoord is dat niet.’ Zijn stelling toen was: ‘alleen als het van toegevoegde waarde is voor het begrijpen van het werk van een kunstenaar is het geoorloofd om details uit het leven van die kunstenaar te noemen. Anders is het porno. Schending van het respect’.

Inmiddels zijn we bijna 30 jaar verder. Elk detail van een BN’er, waar of onwaar, wordt breed uitgemeten. In een buitenlands ziekenhuis liggend of niet. De jacht is geopend op het prive-leven van politici. En op televisie vertelt vandaag een hoogleraar aan de VU dat we niet zo verontwaardigd moeten zijn over de schending van de privacy. Want zo is het nu eenmaal, we willen toch alles weten?

Nee, ik wil niet alles weten.

Op Twitter zijn veel wereldverbeteraars actief. Een bont gezelschap waar ik mij bij thuisvoel. Realisten. Wetenschappers, journalisten, rationele mensen uit de praktijk… -ik zie het zo want de feiten vertellen dat het zo is…. Op Twitter zijn er ook die op een andere manier aanvliegen. Meer intuïtief -ik zie het zo want ik voel het zo… Rationeel of intuïtief, wie denkt ‘zo zie ik het, dus zo is het’, woont in Zweefland. Het land van de afgescheidenheid.

Wie in het paradigma woont afgescheiden te zijn van de rest van de wereld, en zich van daaruit tot die wereld wil verhouden, zit gevangen. in het web waar het echte zweven woont: het zweven van ‘ik versus de overigen’. Er is maar een zekerheid, vaste grond: ‘ik ben omdat wij zijn ‘. Daarin is de context leidend en de vrijheid als een puisje in de wind…

Iemand vroeg: hoe gaat het met je? En ik zei, niet helemaal routinematig: welk antwoord wil je? En hij antwoordde: Huh? ik wil alleen maar weten : ben je gelukkig?

Een vraag die ik wel aan anderen stel, maar zelf niet krijg. Het duurde even. Ik zou er makkelijk pagina’s aan kunnen wijden, het begrip geluk. Moeiteloos. Maar het ging er niet om over ‘geluk’ te spreken in beschouwende zin. De vraag was aan mij gericht. Trouwens, elke beschouwing over geluk is slechts benadering, een vorm van vluchten met de schijn van nabijkomen.

-Ja, ik ben gelukkig. Want er is zoveel geluk.

Dat is het. Meer niet. Er is op dit moment om mij heen pijn, ziekte en dood. Dat kon de vriend die de vraag stelde helemaal niet weten. Ik aarzel maar kan alleen maar verwelkomen. Ruimte maken voor elke ervaring, ook als die niet-prettig is. ‘Kom binnen, ongenode gast! Welkom, want je bent er toch al…..’ Die nuchtere levenshouding maakt het leven licht.

Gelukkig.

Honderden slachtoffers van seksueel misbruik van katholieke geestelijken hebben zich inmiddels gemeld bij letselschadeadvocaten. Het ligt voor de hand de katholieke kerk als instituut juridisch aansprakelijk te stellen omdat ‘in de wereld van de aansprakelijkheid altijd gezocht wordt naar de deep pockets’, aldus M. Barendrecht, hoogleraar aansprakelijkheidsrecht in Tilburg deze week in Trouw. Hij houdt niettemin een pleidooi voor neutrale bemiddelaars die met kerk en slachtoffers om tafel gaan, omdat slachtoffers over het algemeen minder uit zijn op getouwtrek tussen advocaten dan op erkenning van wat hen is overkomen. In dezelfde lijn ligt de oproep tot een soort Waarheidscommissie, zoals die er in Afrika was, ook in Trouw. L. Koffeman, hoogleraar kerkrecht en oecumene in Utrecht en M. de Witte, letselschadeadvocaat, roepen op tot een waarheids- en verzoeningscommissie onder leiding van een soort Desmond Tutu, ‘iemand die vertrouwen kan laten ervaren’.

Is ‘vertrouwen laten ervaren’ wel het doel waarnaar gestreefd zou moeten worden?

Voor mensen wier waardigheid door seksueel misbruik is geschonden, is financiële compensatie inderdaad vaak niet van wezenlijk belang. Dat is slechts een materiële genoegdoening voor de geleden immateriële schade. Wezenlijker is de erkenning van de schuld. Je merkt dat ook in de praktijk van huiselijk geweld. Er is over het algemeen een groot verlangen om van de dader te horen dat hij of zij zich schuldig voelt en niet onverschillig is: wat ik je heb aangedaan, spijt me nu heel erg. Ik heb je niet gezien als medemens maar als gebruiksvoorwerp. Ik zie nu welke fysieke en emotionele schade ik je heb berokkend. Ik kan dat niet meer goedmaken. Misschien wil je me ooit vergeven.

De kerk kan dat als collectief ook zeggen: wij hebben kennis genomen van alles wat er is gebeurd. Wij hebben dat laten gebeuren en u extra onrecht aangedaan door onze goede naam belangrijker te achten dan de gerechtigheid. Daar waar wij dienaar hadden moeten zijn, waren wij heersers. Wij schamen ons diep. Wij hebben uw vertrouwen in God en de mensheid geschonden. Misschien wil Hij het ons vergeven.

Vergeving aan de slachtoffers vragen kan altijd, maar de kerk mag er mijns inziens pas om vragen als alle feiten onder ogen zijn gezien en erkend. Elke pijn en elk verdriet. Want vergeving is een geschenk. Niet in geld uit te drukken. Kostbaarder dan elke schadeloosstelling. Onbetaalbaar. Het is een geschenk dat het slachtoffer ook aan zichzelf geeft: als teken van zelfheling. De geschonden waardigheid te boven.

Een onafhankelijke waarheidscommissie? Ja. Een verzoeningscommissie? Niet vanzelfsprekend. De onbetaalbare waarde van vergeving is niet afdwingbaar.

Waarom wordt van politici vaak gezegd dat ze niet luisteren? Omdat ze net zo zijn als wij. Het verschil is dat wij hen zien spreken en niet onszelf. En dan zien we dat ze bij het luisteren naar een vraag of naar een ander aan tafel, al zichtbaar bezig zijn met hun eigen reactie. Dat doen we zelf ook, onbewust.

Echt luisteren is een kunde. Het is het woord van de ander eerst in jezelf laten ‘landen’ en niet direct in de automatische reactie schieten. Een automatische reactie herken je bij jezelf aan de snelheid waarmee je ja of nee zegt en het feit dat wat je zegt een op een gelijk staat aan het innerlijk commentaar dat in je opkwam. Het is heel interessant om daar op te letten.

Ook voor een journalist geldt overigens: volledig aanwezig zijn in het gesprek met de ander betekent: niet gelijktijdig alvast een nieuwe vraag voorbereiden. Je ziet het met enige regelmaat bij iemand als Jeroen Pauw. Dan gaat het lichaam wat naar achteren om vervolgens naar voren te schieten. Of hij maakt een kordate beweging met het hoofd en plaatst een opmerking die als vraag eindigt: is het niet eerder zo dat…? Mooi om te zien. Het geluid kan gewoon uit.

Wachten op de uitslag van een examen of een medisch onderzoek. Wachten op lijn 26 die kennelijk weer eens niet rijdt, wachten aan de telefoon met zo’n fijn muziekje… het zijn zulke prachtige momenten om jezelf weer in het hier en nu te brengen. Je geest wil altijd elders zijn, er fietst allerhande innerlijk commentaar voorbij, gevoelens van angst of frustratie komen op en gaan weer weg. Moeten wachten nodigt uit jezelf steeds terug te brengen naar hier en nu.

Maar wachten als geestesgesteldheid? Sommige religies en spirituele stromingen roepen je daartoe op. In allerlei varianten. Van ‘stil maar, wacht maar, alles wordt nieuw’ tot ‘in je verleden ligt de sleutel tot jouw toekomst’. Ze houden je gevangen. Een subtiele variant is de redenering ‘als.. dan..’ , die ook kan uitgroeien tot een geestesgesteldheid. Zodra je die bij jezelf opmerkt, kappen daarmee!

Het verlangen naar regressie in het verleden omwille van je identiteit of het verlangen naar de toekomst omwille van je vervulling, houden je weg van het enige dat telt. De kwaliteit van je aanwezigheid in dit moment.

Vandaag stond in Trouw het bericht dat 29 liederen van Huub Oosterhuis door twee censors van de RK-kerk zijn voorgedragen om geschrapt te worden. Verbannen. Ze mogen dan officieel niet meer gezongen worden. Van vrijwel alle liederen uit het Liedboek ken ik het eerste couplet uit het hoofd. Die van Huub Oosterhuis ken ik helemaal. Ik ga niet meer ter kerke, behalve bij begrafenissen. Dan wordt Oosterhuis gezongen: een mens te zijn op aarde, de Heer heeft mij gezien en onverwacht, niet als een storm als een vloed, de steppe zal bloeien… Ik krijg dan altijd een brok in de keel. Ik weet het dan weer : ik ben nog steeds gelovig, niet belijdend maar zingend.

In een voorzichtige reactie in de krant is Oosterhuis’ verdriet voelbaar. Het schrijnt als je werk, je bestaan, wordt afgedaan. Een ding is zeker, verbannen of niet, Oosterhuis blijft gezongen worden. Dichtwoorden zijn sterker dan machtswoorden. Sterker nog, het belijdend geloven zal uiteindelijk wijken voor het zingend geloven.

Door zich als een gezagsinstituut te doen gelden, grijpt de katholieke kerk terug op een aloude strategie. Maar die strategie zal haar ditmaal niet redden. We leven in een tijd waarin alle grote instituten afbrokkelen: het politieke bestel voldoet niet meer, grote bedrijven krimpen, organiseren 2.0 maakt dat er allerlei zinvolle verbanden ontstaan buiten hiërarchische structuren en instituties. De kerk heeft haar patent op het verzamelen van de gelovigen verloren. En dus ook op hun zingen.

Die gaan desnoods voor het zingen de kerk uit.